P R O G R A M
opieki paliatywnej i hospicyjnej w mieście Koninie.

Na podstawie:
1.	Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10.11.2006 r. w sprawie wymagań  jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym, pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (Dz. U Nr 213 z 2006 r. poz. 1568)
2.	Projektu Rozporządzenia  Ministra Zdrowia  w sprawie standardów udzielania świadczeń zdrowotnych i procedur medycznych z zakresu medycyny i opieki paliatywnej w zakładach opieki zdrowotnej, wraz z załącznikami.
3.	Ustawy z dnia 3008.1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U Nr 91 poz. 408  z 1991 r. ze zm).
4.	Programu rozwoju opieki paliatywnej i hospicyjnej w Polsce, wydanego przez MZiOS  w 1998 r.
5.	Informacji  opublikowanych przez sieć organizacji opieki paliatywnej „Palium”
6.	Załącznika Nr 1 do Zarządzenia Nr 82/2005 Prezesa NFZ Pt. „Szczegółowe materiały informacyjne o przedmiocie postępowania  w sprawie  zawierania umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej…., w rodzaju opieka długoterminowa.

I.	IDEA HOSPICJUM 

Choroba nowotworowa jest jedną z chorób wymagających szczególnej troski i pomocy ze strony społeczeństwa. Dotyczy to zarówno chorych, jak i ich rodzin. W Polsce rocznie umiera na raka ponad 70 tys. osób. Źródłem cierpienia człowieka umierającego na nowotwór jest proces chorobowy, który stale postępuje  i potęguje cierpienia.  Cierpienie dotyczy zawsze całej osobowości: ciała, psychiki i duszy. Twórczyni ruchu hospicyjnego  Dame Cicely Saunders nazwała to bólem wszechogarniającym.  Warunkiem skutecznej pomocy terminalnie chorym (tzn. takim, które zakończyły leczenie szpitalne), na nowotwór złośliwy jest jej całościowy charakter. 
	Opieka ta dąży do zaspokojenia wszystkich potrzeb chorego i poprawy jakości jego życia. W dziedzinie potrzeb fizycznych – złagodzenia bólu i innych objawów choroby. Wsparcie psychiczne w problemach związanych ze strachem przed chorobą, niepokojem o rodzinę, utratą roli życiowej, niekorzystną zmianą wyglądu itp.  Pomoc duchowa niesiona przez kapłana oraz wolontariuszy polega na posłudze sakramentalnej, trwaniu przy chorym. 
Hospicjum jako swoją bazę ideową przyjmuje samarytański wzór miłosierdzia, chrześcijańską posługę bliźniemu z miłością. Działaniem obejmuje wszystkich terminalnie chorych, potrzebujących pomocy, niezależnie od przekonań religijnych. 
	Na czym polega praca w hospicjum ?  Przede wszystkim na łagodzeniu bólu środkami farmakologicznymi, a także toaleta, przewijanie, karmienie, zmiana opatrunku, czasem zakupy. Najważniejsza jest jednak obecność. Trzeba znaleźć czas aby spokojnie porozmawiać, potrzymać za rękę, sprawić, by chory nie czuł się samotny. Wymaga to ze strony lekarza, pielęgniarek i wolontariuszy: pokory, cierpliwości i akceptacji chorego takim,  jakim jest. 
	Hospicjum ( z łaciny Hospitium: hospes, hospitalitas) – znaczy przyjaźń, gościnny dom, gospoda. Człowiek dotknięty nieszczęściem lub chorobą, trafia pod przyjazny dach aby tam  zakończyć życie. Nazwa ta oddaje sens opieki, jaką ofiaruje hospicjum, pochylając się nad chorym w najtrudniejszym okresie jego życia. Hospicja są organizacjami, które wyrosły z troski o zaspokojenie potrzeb umierających. 
	Pallium – płaszcz, ulga, złagodzenie, czyli okrycie bolesnych stanów choroby i opanowanie bólu i lęku. Medycyna paliatywna zajmuje się więc całościowo cierpieniem chorego, stanem jego ciała i duszy, a także opieką nad rodziną osoby ciężko chorej a później – osieroconej. Zatem w opiece hospicyjnej – paliatywnej staramy się zapewnić godne warunki choremu  w etapie kończącego się życia, będącemu w bardzo dramatycznym stanie fizycznym i duchowym, często bardzo samotnym, zgnębionym, wyczekującym iskry nadziei. Wtedy większą pomoc niźli lek, daje drugi człowiek, który wczuwając się  w stan duszy chorego, wsłuchując się w jego skargi i życzenia, potrafi odnaleźć właściwe słowo, gest a czasem tylko milcząc ogarnia miłością obecnością.
	Czas zbliżania się ku śmierci to czas wspólnoty chorego z jego rodziną i osobami które mu towarzyszą i przynoszą ulgę w cierpieniu. To trudne doświadczenie bardzo zbliża i niekiedy przenosi się poza kres życia. Przygotowanie do pogrzebu, uczestnictwo w ceremonii pożegnania, dalsze kontakty z rodziną zmarłego zapisują się w sercu i pamięci pracowników i wolontariuszy hospicjum, wnoszą w ich życie nowe treści.

II.	INNE  PODSTAWY PRAWNE WYKORZYSTANE DO OPRACOWANIA PROGRAMU . 

1)	Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. Nr 226 z 2005 r., poz. 1943 ze zm.) 
2)	Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodzie pielęgniarki  położnej (Dz.U. Nr 57 z 2001 r., poz. 602 ze zm.)
3)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 października 2005 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów  (Dz.U. Nr 213, poz. 1779)
4)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.09.2002 r. w sprawie uzyskiwania tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia.(Dz.U. Nr 173, poz.1419)
5)	Rozporządzenie  Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 października 2003 r. w sprawie kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych (Dz.U. Nr 197, poz.1923)
6)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 marca 1999 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w publicznych zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 30, poz. 300)
7)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 maja 2000 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać osoby na stanowiskach kierowniczych w zakładach opieki zdrowotnej określonego rodzaju (Dz.U. Nr 44, poz. 520 ze zm.)
8)	Ustawa dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.)
9)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2003 r. w sprawie rodzajów indywidualnej dokumentacji medycznej pacjenta, sposobu jej prowadzenia i przechowywania oraz szczegółowych warunków jej udostępniania przez pielęgniarkę, położną, udzielającą świadczeń zdrowotnych (Dz.U. Nr 147, poz. 1437)
10)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie systemu resortowych kodów identyfikacyjnych dla zakładów opieki zdrowotnej oraz szczegółowych zasad ich nadawania (Dz.U. Nr 170, poz. 1797 ze zm.)
11)	Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2001 r. w sprawie rodzaju indywidualnej dokumentacji medycznej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz.U. Nr 83, poz. 903)
12)	Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.)

III.	DEFINICJA OPIEKI PALIATYWNEJ/HOSPICYJNEJ

Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia), opieka paliatywna i hospicyjna jest wszechstronną, całościową  opieką nad pacjentami chorującymi na nieuleczalnie, postępujące choroby w końcowym okresie życia. Opieka paliatywna i  hospicyjna jest udzielana bez względu na wiek, płeć, narodowość, rasę czy wyznanie. Pacjenci i rodzina nie ponoszą kosztów opieki.
IV. 	CEL OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ. 
 
Celem opieki paliatywnej i hospicyjnej jest:
poprawa jakości życia chorych i ich rodzin w ostatnim okresie choroby , a w szczególności:
1.	Zapewnienie wszechstronnej, całościowej opieki nad pacjentami chorującymi na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu   , postępujące choroby,
2.	Zapobieganie i uśmierzenie bólu i innych objawów somatycznych, łagodzenie cierpień psychicznych,  duchowych, socjalnych,
3.	Wspomaganie rodziny chorych w czasie trwania choroby, jak i po śmierci chorego w  okresie osierocenia,
4.	Stworzenie godnych warunków umierania.

V. 	 ZADANIA OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ – ZAKRES DZIAŁAŃ

a)	Zakres podmiotowy
Opieką paliatywną objęty jest każdy zgłaszający się chory (lub zgłaszany przez osoby trzecie) i wymagający opieki będący w terminalnej fazie choroby.
Warunkiem świadczenia są wskazania  medyczne, które określa lekarz zespołu domowej opieki paliatywnej Zakładu Opieki Zdrowotnej.

b)	zakres rzeczowy 
Zakres ten obejmuje świadczenia medyczne, terapeutyczne i opiekuńcze , takie jak:
1)	Lekarskie,
2)	Pielęgniarskie,
3)	Psychologiczne,
4)	Rehabilitacyjne,
5)	Fizjoterapeutyczne,
6)	Wsparcie socjalne i opiekuńcze,
7)	Wsparcie terapeutyczne,
8)	Wsparcie duchowe
a w szczególności:
•	Zwalczanie wszechogarniającego bólu,
•	Leczenie objawowe innych dolegliwości somatycznych,
•	pielęgnacja – całodobowa opieka stacjonarna,
•	Łagodzenie cierpień psychicznych i duchowych, pomoc psychologiczna, duszpasterska
•	Pomoc w rozwiązywaniu problemów społecznych,
•	Wsparcie socjalne i opiekuńcze, tj. wspieranie rodzin w czasie trwania choroby i osierocenia, w tym pomoc psychologiczna , pomoc duszpasterska, pracownika socjalnego Ośrodka,
•	Edukacja zdrowotna osób objętych opieką, członków rodzin, oraz pracowników,
•	Cenienie życia, uznając umieranie za proces naturalny,
•	Ani nie przyspieszanie, ani nie opóźnianie zgonu,
•	Tworzenie systemu wsparcia umożliwiającego choremu prowadzenie aż do zgonu życia, tak  czynnego jak to jest możliwe poprzez pomoc, m.in. wolontariuszy towarzyszących choremu w najtrudniejszym okresie ich życia,
•	Wsparcie  osieroconych rodzin

c)	Zakres przestrzenny

Teren świadczenia usługi pokrywa się z obszarem miasta Konina, co wiąże się z możliwością dotarcia do pacjenta przebywającego w domu rodzinnym, Domach Pomocy Społecznej i innych miejscach pobytu (noclegowni) z wyłączeniem pacjentów przebywających w stacjonarnych placówkach opieki medycznej. 

VI. 	WARUNKI OBJĘCIA CHOREGO OPIEKĄ PALIATYWNĄ I HOSPICYJNĄ

•	Udokumentowanie zakończenia leczenia przyczynowego,
•	Skierowanie lekarza, wskazania medyczne, które  określa lekarz z zespołu opieki paliatywnej,
•	Rozpoznanie lekarskie  terminalnej fazy choroby przez lekarza hospicjum,
•	Potrzeby chorego w zakresie opieki paliatywnej,
•	Zgoda pacjenta lub jego rodziny wyrażana na piśmie (w przypadku dzieci przez rodziców lub opiekunów prawnych)

Do opieki tego typu kierują chorych pracownicy Zakładów Opieki Zdrowotnej, ale przyjmuje się także osoby zgłaszające się samodzielnie, zgłaszane przez rodziny, a nawet przez osoby obce.

VII. ZASADY TWORZENIA I FINANSOWANIA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ.

Zgodnie  z art. 8 ustawy z dnia 30.08.1991 r, o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U  Nr 91 z 14.X.1991 r. poz. 408 ze zm) zakłady opieki paliatywnej i hospicyjnej (ZOZ) mogą być tworzone i utrzymywane przez m.in.:
•	Gminy i związki międzygminne (związki komunalne),
•	Kościoły i związki wyznaniowe,
•	Stowarzyszenia,
•	Instytucje ubezpieczeniowe,
•	Fundacje i inne osoby prawne,
•	Osoby fizyczne,
•	Zakłady opieki zdrowotnej.

Ośrodki opieki paliatywnej i hospicyjnej mogą mięć różne  formy finansowania:
a)	z całości z budżetu państwa, funduszy ubezpieczeń zdrowotnych albo innych form finansowania ochrony zdrowia,
b)	w sposób  mieszany  , to jest z funduszy ochrony zdrowia i środków społecznych,
c)	ze środków społecznych i z własnych funduszy stowarzyszeń opieki paliatywnej – hospicyjnej.

Szczegółowe zasady finansowania świadczeń opieki paliatywnej (hospicyjnej) ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia określa Zał. Nr 1 do Zarządzenia Nr 82/2005 NFZ pt : „Szczegółowe materiały informacyjne o podmiotach postępowania, w sprawie zawierania umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej oraz realizacji i finansowania umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: opieka długoterminowa, której podstawą jest cena jednostkowa jednostki rozliczeniowej jaką jest punkt, liczba punktów na jaką zostali sklasyfikowani pacjenci. Jednostkami kalkulacyjnymi za świadczenia  zdrowotne w opiece paliatywnej są: osobodzień w hospicjum stacjonarnym i domowym – porada w poradni medycyny paliatywnej.
Opieka paliatywna i hospicyjna winna być udostępniona bezpłatnie. Pacjent nie ponosi żadnych  kosztów  za świadczenia zdrowotne w opiece paliatywnej.
Aby placówka mogła ubiegać się o środki finansowe, niezbędnym warunkiem jest wpis placówki do rejestru placówek zdrowotnych Wojewody. 

VIII.  FORMY ORGANIZACYJNE OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ -  WIELOFUNKCYJNE OŚRODKI OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ.

Opieka paliatywna/hospicyjna realizowana może być  przez:
•	Opiekę ambulatoryjną (poradnia medycyny paliatywnej i hospicyjnej), udzielaną chorym zdolnym do zgłaszania się do tych jednostek. Te formy  opieki są ściśle związane z zespołami opieki domowej, są miejscami zgłaszania obłożnie chorych przez ich rodziny i stanowią bazę dla tej działalności. Ta forma opieki prowadzi działalność konsultacyjną wspierającą rodziny chorych, a także wypożyczalnię sprzętu pielęgnacyjno-rehabilitacyjnego,
•	Opiekę domową (zespół) przeznaczoną dla chorych przebywających w swoich domach, którzy są pielęgnowani przez rodziny lub opiekunów domowych. Opieka ta może być prowadzona samodzielnie przez zespół opieki domowej, zespoły wspierające, albo we współpracy z lekarzem lub  pielęgniarką spoza zespołu. Dla zapewnienia ciągłości opieki tworzy się również przy poradni nocne zespoły interwencyjne (kierowca, lekarz, pielęgniarka),
•	Opiekę stacjonarną – sprawowaną w hospicjach (lub wydzielonych oddziałach opieki paliatywnej w szpitalach) przeznaczoną dla osób samotnych oraz dla chorych z objawami niemożliwymi do złagodzenia w warunkach domowych. Często chorzy po opanowaniu objawów mogą powrócić do swoich domów. Z opieki tej mogą też skorzystać,   na ograniczony czas chorzy, gdy  potrzebna jest  opieka wyręczająca, to jest wtedy, gdy ich domowi opiekunowie wymagają odpoczynku,
•	Opiekę dzienną  przeznaczoną  dla chorych przebywających w swoich domach, ale zdolnych do ich okresowego opuszczenia. W tej formie opieki organizowane są odpowiednie zajęcia i zabiegi poprawiające jakość życia chorych, jednocześnie wyręczają rodziny i umożliwiają im odpoczynek,
•	Zespoły wspomagające osieroconych – udzielają pomocy ludziom, którzy nie potrafią sobie poradzić z utratą bliskiej osoby.

Opieka otwarta

Poradnia Medycyny Paliatywnej
(opieka ambulatoryjna

Zespół Domowej Opieki Paliatywnej (opieka domowa)

Hospicjum Stacjonarne
(opieka stacjonarna, w tym opieka dziecięca)

Dzienny Ośrodek Opieki Paliatywnej
(opieka dzienna)

Opieka paliatywna i hospicyjna
(ośrodek wielofunkcyjny)

Wszystkie formy organizacyjne  opieki paliatywnej i hospicyjnej powinny cechować się odpowiednim układem i wyposażeniem pomieszczeń, zapewniającym spełnienia różnych form działalności.
Pomieszczenia przeznaczone dla chorych powinny mieć charakter  raczej domu rodzinnego, uwzględniającego również  sprawowanie funkcji zakładu opieki zdrowotnej.
W planowaniu działalności tych form należy uwzględnić potrzeby rekreacyjne chorych, obecność rodzin, udział wolontariuszy, zintegrowany charakter pracy zespołu i wymagania edukacyjne.
Udział wszystkich wymienionych form organizacyjnych jest pożądany ale nie jest niezbędnym warunkiem sprawowania skutecznej opieki paliatywnej.  

VIIIA.	  HOSPICJUM STACJONARNE

Głównym trzonem opieki paliatywnej i hospicyjnej jest hospicjum stacjonarne. Opieka paliatywna i hospicyjna jest sprawowana przez wielodysplinarny zespół złożony z personelu medycznego i niemedycznego. Zespół ten zapewnia chorym pomoc medyczną, pielęgniarską oraz wsparcie psychosocjalne i duchowe, a ich bliskim edukację w zakresie problematyki związanej z nieuleczalną chorobą w rodzinie, pomoc w radzeniu sobie z trudną sytuacją, wsparcie psychologiczne w trakcie trwania choroby i w okresie osierocenia.
Tego typu opieka musi być świadczona w osobnym budynku przeznaczonym tylko do tego zadania. Optymalna liczba łóżek wynosi 10 do 20. Zespół winien mieć łatwy dostęp do lekarzy różnych specjalności, takich jak: anestezjolog, onkolog, radioterapeuta, chirurg, psychiatra.

W głównym holu wejściowym powinny znajdować się w szczególności:
1)	Miejsca dla okryć wierzchnich osób przychodzących (szatnia)
2)	Punkt informacyjno-rejestracyjny
3)	Miejsce na wózki dziecięce lub inwalidzkie

Z głównego holu wejściowego powinien być zapewniony dostęp do toalet.  W/w miejsca powinny być przystosowane dla osób niepełnosprawnych w tym poruszających się na wózkach.  Pokoje łóżkowe mogą być przeznaczone dla pobytu stałego nie więcej niż 5 pacjentów. 

Świadczenia z opieki paliatywnej i hospicyjnej mogą być udzielane przez:
1)	lekarza
a)	specjalistę w dziedzinie medycyny paliatywnej (także będącego w trakcie specjalizacji z tej dziedziny)
2)	pielęgniarkę
a)	specjalistkę w zakresie pielęgniarstwa w opiece paliatywnej, długoterminowej lub onkologicznej (lub w trakcie specjalizacji jak wyżej)
b)	posiadającą kwalifikacje uzyskane – po ukończeniu kursu kwalifikacyjnego z zakresu opieki paliatywnej, długoterminowej lub onkologicznej
3)	innych pracowników medycznych i niemedycznych pracujących w jednostkach opieki paliatywnej lub hospicyjnej posiadających wykształcenie specjalistyczne kierunkowe oraz szkolenie w opiece paliatywnej
4)	wolontariuszy po przeszkoleniu w dziedzinie medycyny paliatywnej
Zespół opieki paliatywnej i hospicyjnej kierowany jest przez lekarza specjalistę z zakresu opieki  (medycyny)  paliatywnej (ordynatora). Trzon zespołu stanowią lekarze i pielęgniarki. W każdym zespole przynajmniej jeden lekarz i jedna pielęgniarka powinni mieć podane wyżej kwalifikacje i winni być zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin.
W skład pełnego zespołu wchodzą:
•	lekarze,
•	pielęgniarki,
•	duchowni,
•	pracownicy odpowiedzialni za pomoc psychologiczną,
•	psychoterapeuta,
•	pracownik socjalny,
•	doradca rodzinny i doradca przeszkolony w udzielaniu psychologicznej pomocy w okresie osierocenia,
•	rehabilitant,
•	terapeuta zajęciowy,
•	masażysta,
•	dietetyk ,
•	farmaceuta,
•	pracownik administracyjny,
•	wolontariusze o różnych zawodach i różnych zakresach działalności.

Kadra
Z uwagi na wielodyscyplinarny charakter opieki realizowanej w hospicjum ogromne znaczenie należy przypisać kadrze, która jest głównym źródłem i gwarantem powodzenia w realizacji zamierzonych celów. Przy planowaniu i doborze kadry dla potrzeb hospicjum i innych form opieki paliatywnej należy mieć na uwadze następujące wymogi wobec kandydatów:

WIEDZĘ
•	profesjonalni pracownicy medyczni, posiadający dyplom potwierdzający ich kwalifikacje zawodowe w dziedzinie medycyny paliatywnej i opiece paliatywnej, kursy kwalifikacyjne z zakresu opieki paliatywnej, długoterminowej lub onkologicznej,
•	odbyte szkolenia dla potrzeb aktualnego zatrudnienia (wiedza w zakresie opieki nad osobami starszymi, przewlekle chorymi, niepełnosprawnymi), szkolenie w opiece paliatywnej.

UMIEJĘTNOŚCI
a.	uniwersalne:
•	umiejętności interpersonalne tj. pracy w zespole, przejawiania inicjatywy i zdecydowania, rozwiązywania sytuacji konfliktowych,
•	umiejętności rozwiązywania problemów tj. wzbudzania i struktyryzowania zachowań innowacyjnych, rozumienia zależności pomiędzy różnymi informacjami, wychodzenia naprzeciw trudnościom oraz przezwyciężania kryzysów i sytuacji trudnych,
•	umiejętności komunikowania się tj. przekazywania informacji w formie zrozumiałej i jasnej dla potencjalnych odbiorców (komunikowania pisemne, werbalne i niewerbalne)
b.	szczególne umiejętności zawodowe i doświadczenie w zakresie:
•	komunikowania z osobą starszą, wieku średnim i dzieckiem, przewlekle chorymi i niepełnosprawnymi,
•	rozwiązywania złożonych problemów zdrowotnych i psychospołecznych osób starszych, przewlekle chorych i niepełnosprawnych,
•	pielęgnacji chorego unieruchomionego, z ograniczoną możliwością samoobsługi, ograniczoną orientacją w miejscu, czasie, otoczeniu,
•	opieki i pielęgnacji terminalnie chorych
•	opieki i pielęgnacji osób z zaburzeniami psychicznymi,
•	rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Kwalifikacje personelu  określa  odpowiednie Rozporządzenie Ministra Zdrowia.
Pożądane cechy osobowości i postawy:
•	serdeczność, towarzyskość, aktywność,
•	ugodowość (altruizm, skromność, delikatność),
•	sumienność (samodyscyplina, obowiązkowość, rozwaga, porządek),
•	dojrzałość emocjonalna,
•	otwartość na doświadczenia.

Normy zatrudnienia – standardy:
•	opieka stacjonarna – hospicjum stacjonarne:
Zakłada się, że na 100 tys ludności przypada 7-10 łóżek (projekt Ministra Zdrowia) . Optymalna liczba łóżek wynosi 10 do 20.
•	hospicjum stacjonarne funkcjonuje jako odrębna jednostka posiadająca wydzielony sprzęt, pomieszczenia i personel. Normy zatrudnienia w tej placówce wynoszą: Liczba lekarzy zależy od liczby łóżek.
•	na 1 etat lekarza – przypada 6-8 łóżek. W małych hospicjach do 8 łóżek – dwa (2) pełne etaty, lub 2,5 etatu na 10 łóżek. Zatrudnienie pielęgniarek wynosi od 1 do 1,5 etatu pielęgniarki na łóżko lub można przyjąć normę 15-20 etatów pielęgniarek na 10 łóżek.
•	na 10 łóżek przypada po ¼ etatu na pozostałych członków interdyscyplinarnego zespołu (psycholog, pracownik socjalny, rehabilitant, kapelan, itp.). (Najlepiej 4 etaty dla innych pracowników na 10 łóżek).
Za pracę komórki medycyny paliatywnej / hospicjum odpowiada ordynator – lekarz specjalista w tej dziedzinie. Pracownikami zespołu są:
•	lekarz członek zespołu,
•	pielęgniarka oddziałowa,
•	pozostałe pielęgniarki,
•	pozostali członkowie zespołu posiadający wymagane kwalifikacje,
•	wolontariusze.
Terenem działania jednostki – hospicjum stacjonarnego jest obszar jednego lub kilku powiatów w zależności od liczby mieszkańców.
Hospicjum zapewnia możliwość kontroli objawów trudnych do opanowania w warunkach domowych, możliwość wykonywania niezbędnych badań oraz zabiegów wymagających warunków stacjonarnych,  także warunki godnej śmierci samotnym chorym. Hospicjum często  sprawuje opiekę wyręczając rodzinę. Opieką hospicjum  powinien zostać objęty każdy zgłaszający się lub zgłoszony chory wymagający leczenia.
W przeciętnym oddziale stacjonarnym są zatrudnieni:
•	rehabilitant – 1 etat,
•	terapeuta zajęciowy – 1 etat,
•	psycholog – ½ do 1 etatu,
•	duchowny – ½ do 1 etatu,
•	pracownik socjalny – ½ do 1 etatu,
•	dietetyk – ½ do 1 etatu,
•	farmakolog kliniczny – ¼ do ½ etatu,
•	pracownicy administracyjni.
Przy liczbie łóżek powyżej 20 i ośrodku opieki dziennej dla 20 chorych liczba zatrudnionych winna być wyższa o ½ etatu.

Standardowy pakiet świadczeń w opiece paliatywnej / hospicjum obejmuje:
a)	całodobową dostępność do świadczeń w opiece przez 7 dni w tygodniu (także soboty, niedziele, święta). Czas sprawowania opieki kończy się w momencie śmierci chorego,
b)	całodobową opiekę medyczną w hospicjum stacjonarnym,
c)	pełne zabezpieczenie w leki w hospicjum stacjonarnym,
d)	leczenie bólu zgodnie z wytycznymi WHO,
e)	leczenie innych objawów somatycznych
f)	świadczenia pielęgniarskie,
g)	zapobieganie powikłaniom,
h)	rehabilitacja zgodnie z zaleceniem lekarza hospicjum,
i)	zapewnianie specjalistycznych konsultacji medycznych zleconych przez lekarza hospicjum stacjonarnego lub domowego,
j)	kierowanie na specjalistyczne konsultacje medyczne (także  w poradni medycyny paliatywnej),
k)	zapewnianie realizacji zleconych badań,
l)	zapewnianie zleconego transportu,
m)	zaspokajanie potrzeb psychicznych,
n)	pomoc w rozwiązywaniu problemów społecznych,
o)	zaspokajanie potrzeb duchowych,
p)	bezpłatne wypożyczanie sprzętu do pielęgnacji chorego oraz sprzętu rehabilitacyjnego i aparatury medycznej (dotyczy to opieki paliatywnej domowej),
r)	edukacja i poradnictwo zdrowotne,
s)	opieka wyręczająca w hospicjum stacjonarnym – przyjmowanie chorych na okres czasowy  (nie dłużej niż 10 dni),
t)	opieka nad osieroconymi,
u)	terapia zajęciowa (jeżeli istnieje uzasadniona potrzeba).
v)	Poradnia telefoniczna dostępna jest dla pacjenta lub członka rodziny. 
Konsultacja telefoniczna całodobowa powinna być świadczona choremu i/lub jego członkowi rodziny niezależnie od wizyt lekarskich. Ośrodek opieki paliatywnej powinien posiadać własny transport przystosowany do potrzeb chorego i członków zespołu w trybie całodobowym.
Średni czas opieki w hospicjum wynosi 30 dni. Procentowy pobyt pacjentów w hospicjum określają przepisy szczegółowe NFZ.

Warunki materialne spełniania usługi

•	dla sprawnego świadczenia pomocy specjalistycznej osobom chorym terminalnie niezbędne jest zapewnienie sprawnej komunikacji pomiędzy świadczeniobiorcami, a placówką opieki paliatywnej oraz sprawnego systemu komunikacji wzajemnej między członkami zespołu domowej opieki paliatywnej ( środki  łączności),
•	ważnym warunkiem efektywnej pomocy jest stały dostęp do środków transportu dla członków zespołu w trybie całodobowym ,
•	w skład niezbędnej bazy techniczno sprzętowej, stanowiącej wyposażenie hospicjum, winno oprócz pokoi łóżkowych wchodzić:
•	pomieszczenia biurowe wyposażone w telefon,
•	świetlica,
•	zaplecze magazynowe do składowania sprzętu medycznego, i bielizny czystej i brudnej, 
•	szatnia dla personelu z węzłem sanitarnym,
•	wydzielone pomieszczenia lub miejsce na odpady,
•	pomieszczenia rehabilitacyjne,
•	kaplica,
•	aneks kuchenny,
•	pokój gościnny,
•	gabinet lekarski,
•	2 gabinety pielęgniarskie,
•	pomieszczenia pralnicze i suszarnia,
•	pomieszczenia „pro - moto”,
•	winda  osobowa  i winda do przewozu pacjentów z wózkiem,
•	winda do podawania posiłków,
•	komputer z dostępem do Internetu, system ewidencji pacjentów,
•	niezbędny sprzęt do wykonania świadczeń terapeutycznych, pielęgniarskich i rehabilitacyjnych,
•	stały środek transportu,
•	sprzęt radiowo – telewizyjny oraz do odtwarzania muzyki (do muzykoterapii),
•	telefony komórkowe,
•	aparaty do pomiaru ciśnienia tętniczego, pulsometr , glukometr, itp
•	torby zawierające zestaw podstawowych  leków, sprzęt jednorazowego użytku, opatrunki, cewniki, sondy, zestaw małej chirurgii, aparaty USG, EKG, TNS
•	agregat prądotwórczy wyposażony w funkcję autostartu (30 % potrzeb mocy szczytowej, zasilacza bezprzerwowego z odpowiednim podtrzymywaniem zasilania, ewentualnie bateria akumulatorów
•	rezerwowe źródło zaopatrzenia w wodę na 12 godzinny zapas.

•	chorym objętym opieką paliatywną potrzebne będą:
- koncentrator - źródło tlenu,
- pneumatyczne materace przeciw odleżynowe
- pompy infuzyjne, bakteryjne i sterowane elektrycznie,
- sprzęt higieniczno – pielęgnacyjny,
- łóżka szpitalne wielopozycyjne, materace przeciwodleżynowe,
- sprzęt rehabilitacyjny (wózki, kule, chodziki),
- nebulitaor,
- wanna z wózkiem do kąpieli,
- ssaki, pulsometr, zestaw do resuscytacji krążeniowo oddechowej,
•	należy także opracować procedury stosowane przy realizacji zadań:
- diagnostycznych,
- terapeutycznych,
- pielęgnacyjno – higienicznych,
- rehabilitacyjnych.
- oraz  zasady monitoringu i ewaluacji realizacji usług.

Oddział powinien mieć wystrój zbliżony do domowego z możliwością dostępu do ogrodu. Powierzchnia pokoi łóżkowych, w przypadku oddziału o zunifikowanym układzie przestrzennym , w tym pododdziału dla dzieci starszych powinna wynosić:
1)	Pokoju jednołózkowego co najmniej 12 m2, 
2)	pokoju dwułóżkowego, co najmniej 14 m2, 
3)	pokoju 3-6 łóżkowego co najmniej 6 m2  na  jedno łóżko.

Przy pokojach powinny znajdować się węzły sanitarne. 
 Szczegółowe wymagania dotyczące warunków lokalowych i innych określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10.11.2006 r.  (Dz. U. Nr 213 poz. 1568 z 2006 r.), w którym podano wymagania ogólno przestrzenne, wymagania dla niektórych pomieszczeń i urządzeń, wymagania ogólnobudowlane, oświetleniowe i instalacyjne. 

Warunki pozamaterialne 

Dla poszanowania godności i praw chorego należy umożliwić mu odbywanie praktyk religijnych, kontakty z osobą duchowną, stosownego wyznania tak często, jak to jest konieczne. Ponadto należy zapewnić chorym możliwość kontaktu z osobami bliskimi, tak często, jak to jest możliwe. Możliwe jest  użytkowanie i posiadanie przedmiotów osobistych codziennego użytku. Na życzenie chorego i rodziny dopuszcza się osoby bliskie do wykonywania czynności pielęgnacyjnych.

Na oddziale tym obowiązują określone procedury przy realizacji usług:
- diagnostycznych,
- rehabilitacyjnych
- terapeutycznych,
- pielęgnacyjno – higienicznych,
określone przez Ministra Zdrowia.

VIII B.  OPIEKA OTWARTA

I.  Poradnia  opieki paliatywnej

1.	Opieka ambulatoryjna – poradnia  opieki paliatywnej udziela porad, konsultacji (w tym również psychologicznych),  wizyt domowych, chorym z zaawansowaną chorobą, najczęściej nowotworową oraz udziela wsparcia rodzinie chorego,  z uwzględnieniem zespołowego podejścia do pacjenta i jego rodziny również w okresie przeżywania  żałoby.
Poradnia opieki paliatywnej może udzielać porad również chorym przebywającym w oddziałach szpitalnych, domach pomocy społecznej oraz porad lekarskich i pielęgniarskich podczas wizyt domowych  u chorych z zaawansowaną chorobą, najczęściej nowotworową.
Opieką tą zostanie objęty każdy zgłaszający się chory zdolny, do poruszania się lub zgłoszony chory przez np. rodzinę, wymagający opieki również w okresie wcześniejszym zaawansowanej choroby, kiedy kontynuowane jest badanie przyczynowe i jego stan ogólny jest stabilny.
2.	Poradnia ta ściśle współpracuje z zespołami domowej opieki paliatywnej. Prowadzi działania konsultacyjne, wspierające rodzinę chorych, a także wypożyczalnię sprzętu pielęgnacyjnego i rehabilitacyjnego.
3.	Poradnia medycyny paliatywnej jest czynna codziennie jednak nie rzadziej niż 3 razy w tygodniu. Prowadzi też wizyty domowe, jest integralnie związana z zespołem domowej opieki paliatywnej lub hospicjum stacjonarnym.
4.	Personel poradni stanowi:
-  co najmniej ½ etatu lekarskiego,
- ½ etatu pielęgniarki,
- pozostali członkowie zespołu posiadają wykształcenie specjalistyczne,
  - kierunkowe  oraz szkolenia (pracownik socjalny, psycholog, rehabilitant, terapeuta zajęciowy, i zatrudnieni są w zależności od liczby chorych ,
-  wolontariusze  po przeszkoleniu w dziedzinie opieki paliatywnej.
Za pracę w poradni merytorycznie odpowiada Kierownik – lekarz specjalista.
W oparciu o personel i pomieszczenia poradni -  opieki ambulatoryjnej może działać zespół wspierający opiekę paliatywną i zespół wspierający rodzinę i osieroconych.
Poradnia powinna posiadać swój środek transportu dostępny dla członków zespołu w trybie całodobowym. 
Poradnia udziela porad telefonicznych dostępnych dla pacjenta lub członka jego rodziny. Prowadzi też konsultacje telefoniczne całodobowe świadczone choremu lub/i jego członkom rodziny. 
U każdego chorego wizyty odbywają się w zależności od potrzeb, lekarz odbywa przeciętnie jedną wizytę tygodniowo. na lekarza przypada średnio 15 pacjentów w stałej opiece.
Pielęgniarka odbywa 3 wizyty tygodniowo, na jedną pielęgniarkę przypada średnio 6- 8 pacjentów pozostających pod jej stałą opieką.
W nagłych sytuacjach praktykowane są interwencje dodatkowe świadczone przez członków zespołu.
Na pozostałych specjalistów stanowiących interdyscyplinarny zespół przypada 15 godzin tygodniowo w sytuacji, gdy opieka sprawowana jest w stosunku do 30 pacjentów łącznie.
W zakres zadań placówki może wchodzić nieodpłatne udostępnianie sprzętu medycznego, rehabilitacyjnego i pielęgnacyjnego. 

Zakres zadań poradni rzeczowy – obejmuje  świadczenia 
medyczne, terapeutyczne, opiekuńcze: lekarskie, pielęgniarskie, psychologiczne, rehabilitacyjne, fizjoterapeutyczne, wsparcie socjalne i opiekuńcze ( przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie), a w szczególności:
- łagodzenie objawów somatycznych w przebiegu choroby nowotworowej,
- poradnictwo dla osób ze stomią,
- wykonywanie zabiegów i procedur medycznych niewymagających hospitalizacji,
- poradnictwo żywieniowe,
- postępowanie w obrzęku limfatycznym,
- poradnictwo psychologiczne,
Porada w poradni medycyny paliatywnej /hospicjum to świadczenie lekarza specjalisty (pierwsza i kolejne wizyty ) związane z ciągłością leczenia , obejmujące:
- badania podmiotowe
- badania przedmiotowe,
- ordynację  leków (w tym przeciwbólowych),
- zapewnienie niezbędnych badań diagnostycznych,
- zlecenie i wykonanie zabiegów leczniczych,
- zlecenie zabiegów pielęgnacyjnych,
- kierowanie na konsultacje,  do szpitala,  do stacjonarnej opieki paliatywnej,
- wydawanie niezbędnych w procesie leczenia orzeczeń i opinii o stanie zdrowia pacjenta,
- wizytę domową.

Opieka sprawowana jest wobec chorych, którzy mogą przybyć do placówki lub wymagają wizyt domowych. Wizyty te nie powinny być realizowane częściej niż raz w tygodniu. Chorzy, którzy wymagają częstych wizyt lub ciągłej opieki w miejscu zamieszkania powinni być kierowani do hospicjum domowego. 
Poradnia medycyny paliatywnej powinna być integralnie związana z hospicjum domowym (opieką domową)  lub z oddziałem medycyny paliatywnej.
Poradnia powinna być integralnie związana z Zespołem Opieki Domowej, personel  tych jednostek może być wspólny.

Za niezbędne wyposażenie lokalu będącego siedzibą poradni uznaje się:
- gabinet lekarski,
 - gabinet zabiegowy,
- gabinet terapii psychosomatycznej,
- recepcję,
- poczekalnię.

Ponadto poradnia winna posiadać jedno pomieszczenie biurowe z telefonem, komputer z dostępem do Internetu, system ewidencji pacjentów oraz zaplecze magazynowe. Potrzebny też jest sprzęt zgodnie z wymogami Ministerstwa Zdrowia.
Spotkania terapeutyczne, edukacyjne należy stosować tak często, jak to jest konieczne dla zaspokojenia potrzeb psychicznych, duchowych i społecznych. 
W poradni są stosowane, przy realizacji zadania, procedury określone przez Ministra Zdrowia :
- diagnostyczna,
- terapeutyczna,
- pielęgnacyjno - higieniczna,
- rehabilitacyjna

II.  Opieka domowa

Opieka ta prowadzona jest dla chorych przebywających w swoich domach, którzy są pielęgnowani przez rodziny lub opiekunów domowych (np. Siostry PCK). Tą opieką może zostać objęty każdy zgłaszający się lub zgłoszony wymagający opieki. Może być prowadzona samodzielnie przez zespół opieki domowej i zespoły wspierające oraz też we współpracy z lekarzem  rodzinnym lub Poradnią Opieki Paliatywnej. Zespół opieki paliatywnej może działać w oparciu o pomieszczenia i bazę poradni opieki paliatywnej. Powinien posiadać zaplecze magazynowe dla niezbędnego sprzętu technicznego, pielęgnacyjnego, w celu umożliwienia wypożyczenia go  chorym do domu, a także ściśle współpracować z pomocą społeczną. 
Tego typu opieka dostępna jest w trybie całodobowym. 
U każdego chorego wizyty odbywają się w zależności od potrzeb i odpowiednio 1x w tygodniu wizyta lekarska,  3x w tygodniu pielęgniarska. Dostępność świadczeń udzielanych choremu i rodzinie przez innych członków zespołu zależy od potrzeb uzgodnionych z opiekującym się zespołem.
Wizyta hospicjum domowego odbywa się w dniu zgłoszenia lub w dniu następnym po uzgodnieniu z pacjentem lub rodziną. W nagłych przypadkach możliwa jest porada lub interwencja w godzinach nocnych. 
Średni czas opieki nad dorosłym wynosi 90 dni.
W trakcje sprawowania opieki podczas każdej wizyty chory i ich rodziny (opiekunowie) otrzymają dokładne pisemne zlecenie dotyczące dalszego postępowania pielęgnacyjnego i leczniczego oraz są informowani o innych formach opieki paliatywnej i zasadach jej prowadzenia.
Otrzymują też informacje o numerach telefonicznych personelu hospicjum, gotowego do udzielenia porad telefonicznych w każdy dzień tygodnia i w razie potrzeby do złożenia wizyty w domu. Pomoc społeczna winna chorym zapewnić opiekę, pomoc w gospodarstwie domowym, pracę socjalną. 
Opieka w tym trybie sprawowana jest do śmierci pacjenta a nad członkami rodziny w czasie trwania choroby pacjenta oraz w razie potrzeby  również w okresie osierocenia.
Na 1 lekarza lub równoważną formę zatrudnienia przypada do 15 chorych.
Na jeden etat pielęgniarki od 6 do 8 chorych.
Na jeden etat pozostałych członków zespołu specjalistów stanowiących interdyscyplinarny zespół przypada 15 godz. tygodniowo w przypadku gdy opieka sprawowana jest w stosunku do 30 pacjentów.
Kwalifikacje zespołu muszą być zgodne z wymaganiami Ministerstwa Zdrowia. Za prace zespołu odpowiada kierownik medyczny - lekarz specjalista z dziedziny medycyny paliatywnej.
W skład zespołu wchodzą:
- lekarz kierownik zespołu,
- pielęgniarka,
- pozostali członkowie zespołu ( psycholog itp) po przeszkoleniu w dziedzinie opieki paliatywnej i z wykształceniem specjalistycznym – kierunkowym,
- wolontariusze po przeszkoleniu w zakresie opieki paliatywnej.

Warunki materialne
Zespół domowej opieki paliatywnej musi posiadać lokal będący jego siedzibą, wyposażony w:
•	pomieszczenie biurowe wyposażone w telefon, komputer z dostępem do internetu,
•	system ewidencji pacjentów,
•	 zaplecze magazynowe.
Zespół ten może funkcjonować w oparciu o pomieszczenia Poradni Medycyny Paliatywnej, posiadać określony sprzęt wymagany przez Ministerstwo Zdrowia oraz stosować wymagane przez Ministerstwo procedury stosowane przy realizacji zadania.

III.  Hospicjum domowe dla dzieci
Ten typ placówki przeznaczony jest dla dzieci z choroba nowotworową i innymi chorobami nienowotworowymi, które nie mogą liczyć na wyleczenie.
Hospicjum to musi  mieć zapewniony dostęp do zaplecza medycznego
a)	oddziału pediatrycznego z możliwością okresowej hospitalizacji,
b)	konsultantów: pediatry, (odpowiednich specjalistów), chirurga dziecięcego, anestezjologa, psychiatry, stomatologa, rehabilitanta, onkologa.
Ogólne kryteria do przyjęcia dziecka do hospicjum domowego:
a)	choroba nieuleczalna, (schorzenia ograniczające życie) o charakterze postępującym, faza terminalna
b)	wiek poniżej 18 lat
c)	przynajmniej jeden stały opiekun, który może sprawować całodobową opiekę,
d)	nie planuje się leczenia podtrzymującego życie (np. chemioterapia, intensywnej terapii itp.)
 
VIII C.  DZIENNY OŚRODEK OPIEKI   PALIATYWNEJ/HOSPICJUM

Opieka dzienna
Dzienny ośrodek opieki paliatywnej zapewnia możliwość kontroli objawów trudnych do opanowania w normalnych warunkach domowych, poprawia jakość życia choremu oraz sprawuje  opiekę wyręczającą  rodzinę. Chorzy są zdolni do okresowego opuszczenia swoich domów.
Pobyt w dziennym ośrodku dzięki panującej tam atmosferze, zajęciom i zabiegom poprawia jakość życia chorych, a jednocześnie wyręczą rodziny zapewniając im odpoczynek.
Zakłada się, że na ogół jeden ośrodek  obejmuje opieką 10-25 chorych dziennie
Opieką zostaje objęty każdy zgłaszający się lub zgłoszony chory, wymagający opieki paliatywnej. 
Zaleca się aby:
•	zajęcia w ośrodku prowadzone byłyby codziennie (z wyjątkiem dni wolnych od pracy) w godzinach od 9.00 do 15.00.  Opieka sprawowana jest wobec chorych zdolnych do samoobsługi którzy mogą przybywać do ośrodka. Chorzy wymagający wizyt domowych lub opieki ciągłej w miejscu zamieszkania, kierowani są do Zespołu Domowej Opieki Paliatywnej,
•	docelowo ośrodek jest przewidziany dla 10-25 chorych dziennie przyjmując jako normę jeden ośrodek na 100-500 tysięcy mieszkańców.

Normy zatrudnienia wynoszą:
•	½  – do 1 etatu lekarskiego,
•	1-2 etatów pielęgniarskiego,
•	¼  – 1 etatu terapeuty zajęciowego,
•	½  – 1 etatu rehabilitanta,
•	½  – 1 etatu pracownik administracyjnego.
 Można zatrudnić także pracownika socjalnego.
Za prace w tym Ośrodku odpowiada kierownik, którym może zostać lekarz, terapeuta zajęciowy z wyższym wykształceniem, psycholog, który posiada specjalistyczne szkolenia w opiece paliatywnej.

Pracownikami tego ośrodka są:
•	lekarz
•	pielęgniarka,
•	pozostali członkowie zespołu posiadające wykształcenie specjalistyczne kierunkowe oraz szkolenie,
•	wolontariusze po przeszkoleniu w dziedzinie opieki paliatywnej.

Opieką w Dziennym Ośrodku winien zostać objęty zgłaszający się lub zgłoszony chory wymagający opieki paliatywnej. Zakres ramowy opieki obejmuje świadczenia medyczne, terapeutyczne i opiekuńcze podobne do wcześniej wymienionych placówek
Dzienny Ośrodek powinien być integralnie związany z Poradnią Medycyny Paliatywnej i oddziałami szpitala, przy czym personel  jednostek może być wspólny.
Ośrodek winien spełniać określone warunki lokalowe i wyposażenie w sprzęt do prowadzenia procedur diagnostycznych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.

Dzienny Ośrodek powinien mieć charakter raczej domowy niż szpitalny, położenie na parterze z wjazdem dla wózków i pełnym zaopatrzeniem dla osób niepełnosprawnych, jeśli to możliwe z bliskim dostępem do ogrodu, z aneksem jadalnym, pokojem do przygotowywania posiłków, pokoje ciszy dla chorych odpoczywających w fotelo-łóżkach, kaplicy, gabinetu zabiegowego z możliwością wykonywania drobnych zabiegów, podłączania wlewów dożylnych, łazienki, pokoju do prowadzenia masażu relaksacyjnego i aromatoterapii, pomieszczeń do prowadzenia terapii zajęciowej i rehabilitacji, dostosowanej dla osób niepełnosprawnych, gabinetu badań lekarskich, pokoju do muzykoterapii i majsterkowania.
Niektóre pomieszczenia mogą być wspólne z Poradnią Medycyny Paliatywnej lub Oddz. Medycyny Paliatywnej. 
Głównym elementem wspierającym hospicja i inne formy opieki paliatywnej i hospitalizacji musi być szpital.

W hospicjum winny działać także:
•	zespoły wspierające – opiekujące się pacjentami znajdującymi się w końcowym  okresie  życia, które spełniają rolę edukacyjną i konsultacyjną dla innych jednostek służby zdrowia,
•	zespoły wspomagające osieroconych – pomagające ludziom,  którzy nie potrafią sobie poradzić z utratą bliskiej osoby.

U W A G I 
Program opracowano, ponieważ od wielu lat na terenie miasta Konina, istnieje duże zapotrzebowanie na świadczenie kompleksowej opieki osobom nieuleczalnie chorym, samotnym, bądź posiadającym rodziny, którym niejednokrotnie nie wystarcza sił na samodzielne sprawowanie opieki. Osoby te najczęściej umieszczane są w domu pomocy społecznej generując dodatkowe koszty własne gminy.  W oparciu o istniejącą bazę – budynek poszpitalny na ul. Południowej istnieje realna możliwość stworzenia na jego bazie, po przeprowadzeniu odpowiedniej modernizacji i remoncie, hospicjum stacjonarnego, które byłoby jednocześnie podstawą do utworzenia poradni opiekuńczo-paliatywnej i opieki domowej, tym bardziej, że na terenie miasta mamy bardzo dobrze rozwinięty system świadczenia opieki nad chorymi w domach, realizowany przeszkoloną kadrę pielęgniarek i sióstr Polskiego Czerwonego Krzyża, na podstawie umowy zawartej między Prezydentem Miasta Konina a  Zarządem Rejonowym Polskiego Czerwonego Krzyża w Koninie. Dzienny Ośrodek Opieki Paliatywnej można zrealizować w II etapie, dobudowując stosowne pomieszczenia, także na bazie hospicjum stacjonarnego. 

SPIS TREŚCI
												Str.
1.	Podstawy Prawne								1
2.	Idea Hospicjum								1
3.	Inne podstawy prawne wykorzystane do opracowania materiału		2
4.	Definicja opieki paliatywnej/hospicyjnej					3
5.	Cel opieki paliatywnej/hospicyjnej						4
6.	Zadania opieki paliatywnej i hospicyjnej					4
7.	Warunki objęcia chorego opieką  paliatywną i hospicyjną			5
8.	Zasadny tworzenia i finansowania jednostek organizacyjnych
Opieki paliatywnej i hospicyjnej						6
9.	Formy organizacyjne i hospicyjnej – wielofunkcyjne ośrodki opieki 
paliatywnej i hospicyjnej							7
10.	Hospicjum stacjonarne							8
11.	Opieka otwarta								16
12.	Poradnia opieki paliatywnej							16
13.	Opieka domowa								19
14.	Hospicjum dla dzieci								20
15.	Dzienny Ośrodek Opieki Paliatywnej i Hospicjum				21
16.	Uwagi										23